large_topografia_pami_ci

Topografia Pamięci, Martin Pollack

Najnowsza książka Martina Pollacka stanowi swoiste the best of, zbiór przemyśleń na tematy, którymi zajmował się przez całą twórczość. Galicja, austriacki i niemiecki nacjonalizm, historyczny spadek I oraz II Wojny Światowej, nawiązanie dialogu pomiędzy Europą Wschodnią oraz Zachodnią. Jednocześnie, Austriak objawia się w tych tekstach jako emocjonalny, pełen ciepła narrator, co jest dosyć zaskakującą zmianą, zważywszy na ton recenzowanych przeze mnie wcześniej Ojcobójcy oraz Śmierci w bunkrze. Z impresyjnych notatek przebija się sentyment i nostalgia, których próżno było oczekiwać we wcześniejszych dziełach Pollacka. Używając filmowej metaforyki, Pollack zamienił dystans (i momentami szyderczą ironię) Seidla na żar i pasję Herzoga.

Topografia pamięci to zbiór tekstów, który został pogrupowany na trzy działy. Pierwszy, ,,Wspomnienia i pamięć” to retrospektywne utwory, w których Pollack spogląda na swoją twórczość oraz tematy które przez nieuwagę przeciekły mu przez palce czy też wówczas wydały mu się nieważne. Jest to zdecydowanie najciekawsza część, w której refleksje autora zyskują niemal format paraboli, tak jak genialny tekst zatytułowany ,,Twarz Jozefa Parigala”. Austriak opisuje w nim protest na praskim placu Wacława w 1989 roku, podczas zmiany ustrojowej. Pomiędzy protestującymi pojawił się nagle zagubiony, głuchy człowiek. Ta groteskowa scena szybko ewoluuje do refleksji na temat formującej się solidarności, która możliwa jest dopiero, gdy kajdany autorytarnego rządu zostają zrzucone.large_topografia_pami_ci

Druga część, ,,Zdjęcia i polityka” to artykuły, w których Pollack opisuje historyczne zdjęcia. Imponujące jest to, z jaką łatwością i płynnością potrafi on ze zwykłego obrazu wydobyć wciągającą, pełną empatii opowieść, z reguły o przemocy wyzwolonej w ludziach przez wojnę.

Ostatni zbiór, ,,Europejskie regiony” to teksty niejako spoglądające w przyszłość. Szczególnie ciekawy dla polskiego czytelnika może być utwór zamykający Topografię pamięci. Pollack opisuje w nim rozwój swojej sympatii i fascynacji naszym krajem. Jego spojrzenie ,,z zewnątrz” okazuje się odświeżające, zwłaszcza na nasze podejście do historii i kultury.

W utworach Pollacka, pomimo ciężkiej tematyki, objawia się pewna prostota i ciepło, przez co autobiograficzna podróż w przeszłość razem z nim okazuje się wciągającą przygodą. Jego teksty, choć opisujące różne miejsca oraz zdarzenia, często kończą się banalnie prostą i mocną konstatacją: o przeszłości trzeba mówić, nie wolno zamiatać jej pod dywan i zapominać.